| |
|
|
|
Güneş Sisteminin Yeri ve Yapısı
Karanlık ve bulutsuz bir gecede gökyüzüne bakıldığında, "Samanyolu" adı verilen parlak ışık kuşağı görülür. Yıldızlar birbirine dokunuyor izlenimi verirlerse de, gerçekte, görüldükleri gibi kümelenmiş değillerdir. Yıldız sistemimiz ya da gökadamız, basık bir sistem biçimindedir. Güneş, gezegenlerle birlikte, aşağı yukarı bir ana düzlemde yer alır ve sistemin "kalınlığı" boyunca bakıldığında, yaklaşık aynı yönde birçok yıldız görülür.
Gökadamızda yaklaşık 200 000 milyar yıldız vardır ve
Güneş'in bu yıldızlardan bir ayrıcalığı yoktur. Kaldı ki, boyut, ışıklılık ve birçok öteki nitelikleri göz önüne alındığında, Güneş, gökcisimleri içinde orta sıralarda yer alır. Ama bu gökcismi, çevresinde dolanan bir gezegende yaşadığımızdan, bizim için son derece önemlidir.
Güneş, gökadanın merkezinden 30 000 ışık yılı uzaktadır (bir ışık yılı, ışık ışınının bir yılda aştığı yoldur: 9,41 milyon x milyon kilometre). Gökada bütünüyle döner ve onun merkezi çevresinde dolanan Güneş, bir dolanımını 225 milyon yılda tamamlar; bu dolanım süresine " kozmik yıl " adı verilir. Günümüzden " bir kozmik yıl" önce,
Yer, "Kömür Ormanı" (Coal Forest) evresindeydi.
Güneş, gökyüzünde Herkül takımyıldızına doğru hareket ediyorsa da, henüz tehlikeli bir durum söz konusu değildîr. Çünkü en yakın yıldız 4,25 ışık yılı uzaklıktaki, "Erboğa" adı verilen bir kırmızı cücedir. 8,6 ışık yılı uzaklıkta yer alan parlak Akyıldız, Yer'in yakın komşularından bîridir. Boyut ve ışıklılık bakımından Güneş'e hîç benzemeyen Irmak takımyıldızı ve Balina, Yer'den 11 ışık yılı ötede yer alır.
Güneş, dokuz gezegen, bunların uyduları, kuyruklu yıldızlar, göktaşları ve toz bulutları, güneş sistemini oluşturur. En dışta yer alan gezegen Plüton'un Güneş'e ortalama uzaklığı 5,76 milyar kilometreyi aşar. Güneş sisteminin boyutları nereye kadar yayılır? Bazı yıldızların, en az iki ışık yılı uzaklaştıktan sonra Güneş'e yöneldikleri sanılmaktadır. Bu varsayım doğruysa, gökadamızda çok küçük bir yer tutmasına karşın, güneş sisteminin boyutları çok büyüktür.
Güneş Sisteminin Oluşumu
Yer, yaklaşık 4,7 milyar yıl yaşındadır. Güneş'se en az Yer kadar, hattâ daha yaşlıdır; ama gezegenlerin oluşumu konusunda genel bir anlaşma yoktur. Bu alanda birçok kuram önerilmiştir. Sözgelimi, Sir James jean'ın ortaya attığı bir kurama göre, Güneş'in yakınından geçen bir yıldız ondan bir parçanın kopmasına neden olmuş ve yıldız geçtikten sonra puro biçimi alan bu madde, Güneş çevresinde dolanmaya bağlamış, daha sonra da yoğunlaşıp parçalanarak gezegenleri oluşturmuştur. Ne var ki, akla yakın görünen bu kurama matematiksel açıdan karşı çıkılmış ve sonunda bir yana bırakılmıştır.
Çağdaş kurama göre, Yer ve öbür gezegenler, "Güneş Bulutsusu'nun ağır bir süreç içinde gelişmesiyle oluşmuşlardır; dolayısıyle gezegenler yaklaşık aynı yaştadır. Nitekim Yer ile Ay'ın aynı yaşta olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte, oluşum süreci konusundaki bazı anlaşmazlıklar giderilememiştir. Sözgelimi İsveçli gökbilimci H. Alfven'in öne sürdüğü gibi, magnetik güçlerin önemli bir rol oynamış oldukları düşünülebilir. Bununla birlikte, Güneş bulutsusu kuramı yerinde bir görüş sayılmakta ve bazı geçerli kanıtları desteklenmektedir.
Güneş sistemleri evrende çok raslanan oluşumlardır ve Güneş'te ortaya çıkacak olaylar, öteki yıldızlarda da görülecektir. Öbür yıldızların birçok gezegeninde de yaşam bulunmadığını düşünmek akla uygundur. Güneş sistemimizde yaşam biçimi, yalnızca Yer'de görülebilir; çünkü Yer, Güneş'in ekosferinin, yani yaşamın gelişmesi için sıcaklığın ne çok yüksek, ne de çok düşük olduğu bölgenin merkezinde yer alır. öbür gezegenlerden Mars ekosferin dış kenarında, Venüs'se iç kenarındadır. Yer'e komşu bu gezegenler, yaşam için elverişli değildir; ama her birinin kendine Özgü nitelikleri varır. Bu arada, güneş sisteminde, çok çeşitli ortamlar bulunabileceği öne sürülmektedir.
|
|
|
|
