Cismin hareketi bir parabol veya hiperbol üzerindedir. Bu yörüngelere verilen isim.
Açısal hız:
1.Düzgün dairesel hareket yapan bir cismin yarıçap vektörünün birim zamanda taradığı açı. 2.Birimzamanda titreşim açısının değişme miktarı.
Açısal
ivme:
Birim zamandaki
açısal hız değişimi.
Ağırlık:
Bir cisme
bulunduğu noktada etki eden çekim kuvveti.
Ağırlık
merkezi:
Bir cismin
üzerine etkiyen ağırlık kuvvetinin uygulama noktası.
Açısal
ivme:
Birim zamandaki
açısal hız değişimi.
Açısal
ivme:
Birim zamandaki
açısal hız değişimi.
Akım:
Gaz ve sıvı maddelerin ya da elektrik yüklerinin belli bir yöne akışı.
Akım şiddeti:
Bir devrenin herhangi bir kesitinden birim zamanda geçen yük
miktarı.
Akümülatör:
Doldurulabilen ve daha büyük şiddette doğru akım veren üreteç.
Alfa tanecikleri:
İki proton ve iki nötrondan oluşan artı iki yüklü helyum çekirdekleri.
Allatrop:
Bir elementin kimyasal özellikleri aynı, fiziksel özellikleri farklı olan değişik şekillerde olabilmesi.
Almaç:
Elektrik enerjisini, mekanik, kimyasal ve ısı enerjisine dönüştüren devre elemanı.
Altarnatif akım:
Zamana bağlı olarak periyodik bir şekilde yön ve şiddeti değişen akım.
Ametal:
Metal özelliği göstermeyen element.
Amper:
Bir iletkenin herhangi bir kesitinden, 1 saniyede 1 kulonluk yük geçtiğindeki akım şiddeti.
Ampermetre:
Bir devrenin herhangi bir kesitinden geçen akım şiddetini ölçen
alet.
Ampul:
Cam muhafaza içinde direnci büyük olan telden yapılmış, elektrik ener
jisini ışık enerjisine az bir kısmını da ısı enerjisine dönüştüren alet.
Anahtar:
Elektrik devresinde, elektrik akımını açıp kapamaya yarayan alet.
Ani hız:
Hareketlinin herhangi bir anındaki hızı.
Anlık hız:
(bkz.ani hız)
Anot:
Üretecin pozitif kutbuna bağlanan elektrot.
Anyon:
Negatif yüklü iyon.
Arı madde:
Tek cins tanecik (atom veya molekül) içeren ve belirli ayırt edici ö
zellikleri olan madde.
Asit:
Suda iyonlaştığında hidrojen iyonu veren madde.Başka bir maddeden –
Elektron alan bileşik.Suda ki hidrojen iyonu konsantrasyonunun artmasına ne
Den olan madde.
Atom:
Elementlerin bütün özelliklerini en küçük parçası.
Atom ağırlığı:
Karbon 12 izotopunun kütlesiyle karşılaştırma yapılarak bulunan atomun kütlesine denir.
Atomal iyon:
Artı ve eksi yüklü atomlara verilen ad.
Atom kütlesi:
Bir atomun kütlesinin atomik kütle birimi cinsinden ifadesi.
Atom modeli:
Atomun yapısı hakkında ileri sürülen düşünce.
Atom numarası:
Bir atomun çekirdeğindeki proton sayısı.
Atom sayısı:
Elementin kütlesinin atom gramına bölünmesi ile çıkan sayı.
Avagadro sayısı:
Bir mol madde veya 6,02483.1023 adet tanecik (iyon,atom )
Aşağıya düşey atış:
Belirli bir h yüksekliğinden Vo ilk hızıyla atılan bir cismin, ağırlığının etkisiyle yaptığı sabit ivmeli düzgün hızlanan doğrusal hareket.
Atış hareketi:
Yer çekimi kuvveti etkisi altında yapılan tüm hareketlere verilen genel ad.
Yüklü iki cisim arasında ki etkileşme kuvvetini veren bağıntı.Yasaya göre, bu etkileşme kuvveti yük miktarı ile doğru orantılı ve cisimler arasındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır.
Çarpışma deneyleri:
Etkileşme başlamadan öncesi ve sonrası durumlarla ilgilenip t1 ile t2 aralığında ne olmuş olabileceğinin tahmin edildiği deneyler.
Çekim alanı:
Gezegenin üzerindeki birim kütleye uyguladığı çekim kuvveti.(gezegenin çekim alanı.)
Çekim kuvveti:
Aralarında belirli bir uzaklık bulunan iki cismin birbirlerine, kütle merkezleri doğrultusunda uyguladıkları kütlesel kuvvet.
Çekirdek:
Atomların merkezlerinde yer alan proton, nötron vb. nükleonlardan oluşan ve atomun hemen hemen bütün kütlesini ihtiva eden pozitif yüklü kısım.
Çıkış süresi:
Son hızın sıfır olması için geçen zaman.
Çıkrık:
Su kuyusundan su çekmek için kullanılan sistem.
Çizgisel hız:
Düzgün dairesel hareket yapan cismin birim zamanda katettiği yay uzunluğu.
Bir cismin bir eksen etrafında izlediği çembersel yörüngesi hareket.
Değerlik:
Alınan veya verilen elektron sayısı, + veya - yük sayısı, bazen de fonksiyonel grubun sayısı.
Değerlik elektronu:
Atomun bileşik oluşturması sırasında kullandığı elektronlar.
Değerlik elektron sayısı:
En yüksek enerji seviyesinde s ve p orbitallerinde bulunan elektronların toplamı.
Deney:
Yapay olarak üretilen ve kontrol altında yapılan gözlem.
Denge:
Cismin üzerine etki eden bütün kuvvetlerin bileşkesinin ve herhangi bir nokta veya bir dönme eksenine göre momentlerinin cebirsel toplamının sıfır olma durumu.(denge şartları).
Dengelenmiş kuvvet:
Net kuvvetin sıfır olduğu durumlarda etki eden kuvvetler.
Derece:
Açı ölçümü için kullanılan ve bir tam dönüşün 360 olarak kabul edildiği birim.
Dinamik:
Hareketin veya hareketteki değişmelerin sebeplerini araştırarak, kuvvet ile hareket arasındaki ilişkiyi inceleyen mekanik bölümü.
Dinamik denge:
Hareketli cisimlerin dengesi.
Dinamo:
Mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren araç.
Dinamometre:
Kuvvet ve ağırlık ölçen araç.
Direnç:
Maddelerin elektrik yüklerinin geçişine karşı koyma özellikleri.
Doğru akım:
Şiddeti ve akış yönü zamanla değişmeyen elektrik akımı.
Donma :
Bir sıvının belirli bir sıcaklıkta ısı kaybederek katı hale geçmesi.
Donma sıcaklığı:
Bir sıvının ısı kaybederek katı hale geçtiği sıcaklık.
Kauçuk ile kükürdün işlenmesi ile elde edilen plastik madde.
Eğik atış:
Yatayla açı yapacak şekilde gerçekleştirilen ilk hızla atış.
Eğik düzlem:
Küçük kuvvetlerle ağır yükleri istenilen yüksekliğe çıkarmaya yarayan basit makine.
Elektrik akımı:
Elektrik yüklerinin bir yerden başka bir yere akması.
Elektrik kuvveti:
Elektrikli cisimlerin birbirlerine uyguladığı(itme veya çekme)
kuvveti.
Elektrik sarkacı:
Durgun elektrik deneylerinde kullanılır.Küçük kütleli iletken bir cismin bir ipliğin ucundan sarkıtılması ile oluşturulan düzenek.
Elektron:
Atomun yapısında bulunan, kütlesi protonun kütlesinin 1836'da biri o
lan, negatif yüklü tanecik.
Elektron konfigürasyonu:
Elektronların çekirdek tarafından dizilişleri.
Elektronegatiflik:
Elementlerin elektron alabilme yetenekleri.
Elektrolit:
Elektrik akımını ileten sıvı ve çözeltiler.
Elektroliz:
Bir iletken sıvı içinden elektrik akımı geçirildiğinde oluşan kimyasal değişmelerin tümü.
Elektrot:
Bir elektrolit içine batırılan iki iletken çubuktan her biri
Elektroskop:
Bir cismin elektrikle yüklü olup olmadığını ve elektrikli bir cismin yükünün türünü anlamakta kullanılan araç.
Elemanter yük:
Doğadaki en küçük elektrik yükü.
Enerji:
1)Cisimlerin iş yapabilme kabiliyeti. 2)Maddenin başka bir boyuttaki durumu
Enerji korunumu kanunu:
Farklı enerji türlerinin birbirlerine dönüşebildiğini fakat kapalı bir sistemde bütün enerji çeşitlerinin ele alındığında sistemin toplam enerjisinin değişmediğini belirleyen konum. (Etoplam=Ek+Ep=Sabit)
Enerji seviyesi:
Çekirdek etrafında aynı enerjide ki elektronların bulunduğu yörüngeler veya baş kuantum sayısı.
Erime:
Bir katının katı halden sıvı hale dönüşmesidir.
Erime ısısı:
Herhangi bir maddenin 1 gramını erime noktasında sıvı hale dönüş
türmek için verilmesi gereken ısı.
Erime sıcaklığı:
Katının belli bir basınçta sıvıya dönüştüğü sıcaklıktır.
Esneklik:
Cisimlerin şekil ve büyüklüklerinin bir kuvvet etkisiyle değişmesi, etki
kalkınca tekrar eski haline dönmesi özelliğidir.
Esnek çarpışma:
Momentum ve kinetik enerjinin korunduğu çarpışma.
Esneklik potansiyel enerjisi:
Saatin yayında saklana enerji türü.
Esneklik sınırı:
Esnek cisimlerdeki mevcut eğilimin sahip olduğu sınır.
Esnek olmayan çarpışma:
Başlangıç kinetik enerjisinin harcanabileceği muhtemel enerji biçimlerini içeren çarpışma.
Etki kuvveti:
Herhangi bir cismin, başka bir cisme uyguladığı kuvvet.
Eylemsizlik:
Bir cismin, hareket durumunu değiştirmeye yönelik etkilere karşı koyma özelliği.(eylemsizlik kanunu)
Eylemsizlik kütlesi:
Yer çekiminin olmadığı yerlerde bulunan kütle.
Eylemsiz sistem:
Newton’un birinci yasasının geçerli olduğu sistem.(newton’un 1.yasası için bkz. Eylemsizlik)
Bir maddenin ısı alarak katı halden sıvı hale, sıvı halinden gaz haline geçmesi ya da ısı kaybederek gaz halinden sıvı, sıvı halinden de katı hale geçmesi.
Hareket:
Bir cismin herhangi bir referans noktasına göre zamanla yer değiştirmesi olayı.
Heterojen madde:
Özellikleri her yerinde aynı olan madde.
Hız:
Bir cismin birim zamandaki yer değiştirme miktarı.
Hızların korunumu denklemi:
Esnek çarpışmada birinci kütlenin, çarpışma öncesi ve sonrası hızların vektörel toplamına eşit olduğunu belirleyen denklem.
Hidroelektrik santral:
Akarsuyun potansiyel enerjisini kullanarak elektrik üreten santral.
Hidroliz:
Bir tuzun su ile reaksiyona girerek kendisini oluşturan asit ve baza ayrılması.
Homojen madde:
Özellikleri her yerinde aynı olan madde.
Homojen:
Aynı cins.
Hooke yasası:
Esneklik sınırları içerisinde şekil değişikliğinin uygulana kuvvetle doğru orantılı olduğunu belirleyen kural.
Çevresiyle enerji alış-verişi ve ya kuvvet etkileşimi bulunmayan sistem.
Kasnak:
İş iletiminin kayış yardımıyla yapıldığı basit makina.
Katyon:
(+) yüklü iyon.
Katot:
Pilde ve ya elektroliz işlemi sırasında indirgenme olayının gerçekleştiği elektrot.(-)
Kaynama noktası (sıcaklığı):
Bir sıvının belirli basınç altında, kaynayarak buhar laşmaya başladığı sıcaklık.
Kinematik:
Hareketi doğuran sebeplerin göz ardı edildiği ve hareketin nasıl gerçekleştiğinin ele alındığı mekanik dalı.
Kinetik enerji:
Cisimlerin hareketinden dolayı sahip olduğu enerji.
Kinetik sürtünme kuvveti:
Hareket halindeki bir cisme,üzerinde bulunduğu yüzey tarafından, hareketine karşı koyacak şekilde uygulanan kuvvet.
Konum:
Bir cismin, seçilen bir başlangıç noktasına olan yönlü uzaklığı.
Korozyon:
Nemli, sulu ortamdaki metallerin kendiliğinden pil oluşturup aşın
ması.
Kovalent bağ:
İki a metal atomu arasında elektronların ortak paylaşılması ile oluşan bağ.
Kurtulma enerjisi:
Bağlanma enerjisi kadar kinetik enerji verildiğinde cismin enerjisi.
Kurtulma hızı:
Bağlanma enerjisi kadar kinetik enerji verildiğinde cismin hızı.
Kutup:
Pilin pozitif ve negatif uçları.
Kuvvet:
Cisimlerin hareket durumlarını veya şekillerini değiştiren etki.
Kuvvet çifti:
Aynı düzlemde olup, aynı doğru üzerinde olmayan, değerce eşit fakat zıt yönlü iki paralel kuvvetin oluşturduğu sistem.
Kütle:
Bir cismin içerdiği madde miktarı.
Kütlenin korunumu:
Kimyasal yada fiziksel etkileşimlerde toplam kütlenin değişmemesi.
Kütle merkezi:
Bir cismin veya sistemin toplam kütlesinin bulunduğu nokta.
Kütle numarası:
Bir atomun çekirdeğindeki proton ve nötron sayıları toplamı.
Lâmi teoremi:
Bir cisme uygulanan aynı düzlemdeki üç kuvvetin cismi denge halinde tutması durumunda, kuvvetlerden her hangi ikisinin bileşkesi üçüncü kuvvetle aynı büyüklükte ve zıt yönlüdür açıklamasını doğrulayan kuvvetlerin büyüklükleri ile açılar arasındaki bağıntı.
Limit hız:
Hava ortamındaki bir cisim ilk hızsız bırakıldığında, cisim ağırlığının etkisiyle hızlanır ve hava direncide artar. Belirli bir hıza geldiğinde cismin ağırlığı hava direncine eşit olur. Bundan sonra net kuvvet sıfır olacağından cisim sabit hızla hareketini sürdürür. Buradaki hızdır.
Kütlesi ve hacmi olan evrende yer işgal eden cisimler.
Maddenin ayırt edici özelliği:
Ölçüsü her maddede farklı olan özellikler.
Maddenin halleri:
Maddenin bulunduğu durumlardan her biri.
Maddenin korunumu:
Fiziksel ve kimyasal olaylarda reaksiyondan önceki kütleler toplamının reaksiyondan sonraki kütleler toplamına denk olması.
Makara:
Eksenlerinden bağlı olup çevresinden geçen ip çekildiğinde sadece dönme hareketi yapabilen (sabit makara) veya çevresinden geçen ip çekildiğinde hem dönen hem de yükselip alçalan (hareketli makara) basit makinalardır.
Manyetik madde:
Mıknatıs tarafından çekilebilen madde.
Mekanik:
Fiziğin hareketini inceleyen dal.
Mekanik enerji:
Kinetik ve potansiyel enerjinin toplamı.
Menzil:
Eğik atış hareketi yapan bir cismin düşeyde atıldığı ilk seviyesine düşene kadar ki zaman içinde yatayda sahip olduğu yer değiştirmesi.
Merkezcil ivme:
Anlık ivmenin yönünün her an merkeze doğru olduğu ivme.
Merkezi çarpışma:
Bir doğrultu üzerinde gerçekleşen çarpışma.
Merkezi olmayan çarpışma:
İki boyutlu gerçekleşen çarpışma.
Merkezkaç kuvveti:
Düzgün dairesel hareket yapan herhangi bir aracın ivmesi merkeze yönelmiş olduğundan, gözlemcinin dışa doğru yönelmiş uygulandığı zannettiği kuvvet.
Metal:
Sadece elektron vererek (+) yüklü iyon oluştura bilen, elektrik iletkenliği olan, periyodik cetvelin genellikle IA, IIA, IIIA grubunda yer alan element – lerin genel adı.
Metal çifti:
Farklı metallerden yapılmış, birbirine perçinlenmiş iki metal çubuk.
Mıknatıs:
Demir, kobalt, nikel gibi metalleri çekebilen maddedir.
Mikroskobik kinetik enerji:
Bir cismin parçacıklarının titreşimleri ve parçacıkların dönme hareketleri.
Molekül:
Birden fazla aynı ya da farklı tür atomdan oluşmuş bileşik.
Molekül formülü:
Gerçek formül kapalı formül.
Mol:
12 g karbon 12 izotopunda bulunan atom sayısı kadar temel bileşen içeren madde miktarı.
Mol sayısı:
Alınan madde içindeki mol sayısı.
Moment:
Kuvvetin döndürme etkisi.
Momentum:
Bir cismin hız vektörüle kütlesinin çarpımına verilen ad.
Momentumun koruma kanunu:
Dış kuvvetlerin rol almadığı herhangi bir olaydan önceki ve sonraki momentumların birbirine eşit olma durumu.
Maddelerin oksijen ile verdikleri kimyasal tepkime
Yarıçap vektörü:
Dairenin merkezini cismin bulunduğu noktaya birleştiren kuvvet.
Yarı iletken:
Elektriği kısmen ileten madde.
Yatay atış:
İlk hızları sadece yatay doğrultuda olan ve yerçekimi ivmesiyle düşen cisimlere uygulanmış olan atış.
Yay sabiti:
Yayın sertlik derecesi.
Yay sarkacı:
Esnek bir yaya bağlanmış olan kütleden oluşan düzenek.
Yerçekimi ivmesi:
Serbest düşme hareketi yapan cisimlerin sahip oldukları ivme.
Yerçekimi kütlesi:
Aynı yerde bulunan iki cismin ağırlıkları eşitse kütleleri de eşittir. Böylelikle birinin kütlesi bilindiğine göre diğerinin kütlesi de öğrenilmiş olur. Bu metotla bulunan kütleye verilen ad.
Yerçekimi potansiyel enerjisi:
Yerçekiminden kaynaklanan ve barajlarda gördüğümüz enerji türü.
Yer değiştirme:
Bir cismin son konumuyla, ilk konumu arasındaki yönlü uzaklık.
Yukarıya düşey atış:
Düşey olarak yukarı doğru Vo hızıyla atılan cismin hareket yönüne ters yönde etki eden ağırlık kuvvetinin etkisinde g ivmesi ile yavaşlayarak durması ve maksimum yükseklikten itibaren serbest düşme hareketi yapması.
Yoğunluk:
Bir maddenin birim hacminin kütlesi.(kütlenin hacme oranı)
Yük ölçer:
bir devreden veya devrenin bir kesitinden geçen elektrik geçen elektrik yükünü ölçen araç.
Yoğunlaşma:
Buharın sıvıya dönüşmesi.
Yörünge:
1. Bir cismin hareketi sırasında izlediği yol.
2. Elektronların çekirdek etrafında belli enerji seviyeleri.
